Norræn Sakamál

Hér kemur fyrir sjónir lesenda sjtti árgangur og þar með sjtta bókin með norrænum sakamálum. Í þessari bók eru fimm íslenskar frásagnir sem ég held að séu áhugaverðar og þess virði að gefa sér tíma til að lesa þær. Þessar frásagnir eru ólíkar bæði í efni og framsetningu. Hér er frásgn af stóru fíkniefnamáli, sem ekki er aðeins sérstakt vegna þess mikla magns af fíkniefnum sem er fjallað um að hafi verið flutt inn til Íslands, heldur einnig af því að þetta mál var árangur af sérstku samstarfi íslenskra og þýskra lgregluyfirvalda sem bar svo góðan árangur. Þá er frásgn af manndrápsmáli og rannsókn þess lýst af tæknideildarmnnum í Reykjavík sem segja frá því hvernig sannleikurinn birtist þeim í blóðinu á vettvangi. Í þessari bók eru einnig frásagnir af tveimur ðrum manndrápsmálum sem hvort um sig er sérstakt, bæði vegna þess hvernig verknaðirnir eru framdir og einnig vegna þeirra aðila sem málin fjalla um. Annað þeirra lýsir því hvernig trúarbrgð og siðir, sem okkur eru fjarlæg, geta haft ótrúlega mikil áhrif á líf nútímafólks á Íslandi. Síðast en alls ekki síst er frásgn af máli um umhverfisbrot, en það varð fyrsta málið á sínu sviði, sem endaði með áfellisdómi. Þetta er skemmtileg og hlýleg frásgn sem mun falla llum unnendum íslenskra náttúru vel í geð. Það er ekki síður áhugavert að lesa frásagnirnar frá hinum Norðurlndunum. Þær fjalla um margvísleg efni og engin þeirra er annarri lík. Margar þeirra eru svo sérstakar að lesandinn hlýtur að hugsa með sér hvernig þetta geti eiginlega gerst. Það er líka mjg athyglisvert og fróðlegt að lesa um erfiðleika lgreglumannanna og þrautseigju þeirra við að leysa þessi mál þótt það hafi í sumum tilfellum tekið fleiri ár. Ég er viss um að lesendur hafa ánægju af að kynnast þessum málum og þeir verða einnig á margan hátt fróðari eftir lestur þeirra. Njótið vel!

Þú er nú að handleika 7. bókina í ritrðinni Norræn Sakamál. Þessi bók er sérstk að því leyti að nær helmingur hennar eru frásagnir af íslenskum sakamálum. Og þau eru ll sérstk og áhugaverð. Sum þeirra vktu sérstakan áhuga almennings og voru mikið á forsíðum dagblaða meðan þau voru í rannsókn. Þau hfðu líka áhrif á íslenskt samfélag og einstku áhrifa þeirra gætir enn í dag, mrgum árum síðar. Þar má nefna málverkaflsunarmálið en afleiðingar þess hafa enn áhrif á verð íslenskra málvera á uppboðsmrkuðum að sgn kunnugra. Frásgnin um slysið á Viðeyjarsundi er ógleymanleg og eftirmálar þess eru enn á dagskrá fjlmiðla. Líkfundarmálið á Neskaupstað var forsíðuefni dagblaða í margar vikur, það komst einnig á síður erlendra blaða og enn er mjg áhugavert að lesa um það sem raunverulega gerðist. Sveðjumálið í Garðabæ er frásgn af máli sem olli skjálfta í heilu bæjarfélagi og áhrif þess finnast enn í dag. Frásgnin um kynferðisbrot er nokkuð sem allir ættu að lesa því hún er ekki aðeins frásgn af sérstkum og áhugaverðum málum, heldur líka lýsing á þessum viðkvæma og erfiða málaflokki sem allir ættu að kynnast nánar. Hundurinn leysti málið er hugnæm frásgn af því hvað fíkniefnahundur er á margan hátt hæfileikaríkari en við sjálfir. Sagan allt í lagi þið náðuð mér lýsir því vel að við erum ekki lengur afskekktir heldur í miðri hringiðu afbrota heimsins þótt við gerum okkur það ekki alltaf ljóst. Auk þessara íslensku frásagna eru greinar um mál frá hinum Norðurlndunum. Þær eru margar mjg sérstakar og þess eðlis að enginn ætti að láta þær fram hjá sér fara. Þær eru líka spennandi og margt hægt af þeim að læra. Það er tvímælalaust að frásagnirnar í þessari bók eru bæði áhugaverðar og lærdómsríkar og enginn ætti að láta þær ólesnar.

Sakamál eru meðal þeirra umræðuefna sem hvað oftast ber á góma í samfélaginu. Sakamálaþættir af ýmsum toga eru með vinsælasta afþreyingarefninu, bæði í sjón- varpi og kvikmyndahúsum. Íslenskar sakamálaskáldsgur hafa verið að ryðja sér til rúms á innlendum og alþjóðlegum markaði og notið verðskuldaðrar athygli. Öll þessi umfjllun hefur vakið áhuga fólks á lgreglustrfum. Þau eru þó oft æði ólík þeirri mynd sem dregin er upp í sgum og kvikmyndum. Rannsóknir sakamála eru vandasamar og flóknari en fólk gerir sér grein fyrir í fljótu bragði. Afdrifaríkir atburðir eru til rannsóknar og opinberrar umfjllunar og því mikil- vægt að réttur bæði þolenda og gerenda sé metinn jafnt. Rannsókn er í rauninni aðeins leit að sannleikanum, hver svo sem hann kann að vera og tilraun til þess að nálgast hann eins faglega og kostur er. Eðli málsins sam- kvæmt eru ekki allir jafnákafir í að leiða sannleikann í ljós og því er hæfni þeirra sem að málunum koma afar mikilvæg. Fordómaleysi, innsæi í mannlegar tilfin- ningar, hlutlaus vinnubrgð þar sem ekki er tekin persónuleg afstaða, er nauðsyn- leg til þess að rannsókn skili þeim árangri sem hún á að gera. Opinber umræða og neikvæð umfjllun má ekki hafa áhrif á rannsakarann. Persónulegt álit hans á skuðum manni, hvað svo sem hann kann að hafa til sakar unnið, má ekki heldur hafa áhrif á dómgreind hans eða vilja til þess að upplýsa sannleikann. Þetta getur verið erfiður línudans, sérstaklega í málum þar sem brn eða aðrir þeir sem minna mega sín koma við sgu. Þessi línudans er til umfjllunar í bókinni Norræn Sakamál 2003. Margvísleg sakamál af ólíkum toga eru rakin af þeim sem best til þekkja, það er að segja af fólkinu sem vann að þessum málum á rannsóknarstigi. Reynt er að leiða lesandann inn í þann heim sem blasir við þeim sem daglega starfa að rannsóknum sakamála og uppljóstrunum afbrota. Í bókinni er skýrt frá ólíkum sakamálum hvaðanæva af norðurlndunum. Vonandi verður þú lesandi góður einhvers vísari um strf lg- reglunnar við lesturinn.

"Við ætluðum bara í skíðaferð til Bergen." Þetta var útskýring þriggja Rúmena eftir að lgreglan handtók þá grunaða um að hafa afritað greiðslukort margra aðila í Noregi. Lgreglumnnum, sem komu að yfirheyrslum yfir Rúmenunum, fannst framburður þeirra oft vera á mrkum gríns og alvru. Lgreglumnnum, upprunnum í sunnanverðum Noregi, með góða þekkingu á staðháttum, fannst umhugsunarefni að menn færu í skíðaferð frá Rúmeníu til Noregs og þá til "vetraríþróttastaðarins" Bergen. Þetta var meðal annars eitt þeirra atriða sem lgreglan benti á við meðferð málsins fyrir dómi. Hinir grunuðu hfðu unnið heimavinnuna sína en ekki alveg nógu vel.

Klukkan 09.10 miðvikudaginn 17. september 2003 sprakk sprengja í svartri Toyota Corolla-bifreið sem var nýfarin út af bifreiðastæði við Amtssjúkrahúsið í Glostrup. Bifreiðin var komin út á gtuna sem liggur frá bifreiðastæðinu þegar sprengjan sprakk. Ökumaður bifreiðarinnar var Mickey Larsen sem var 32 ára og fyrrum Bandidosmeðlimur og lést hann samstundis. Sprengingin var svo flug að bifreiðin hentist um 20 metra í loft upp og brak úr henni ásamt líkamsprtum dreifðist yfir mjg stórt svæði. Strax eftir sprenginguna kviknaði eldur í bifreiðinni og allt brann sem brunnið gat.

Í hvert einasta skipti sem fjlmiðlar fyllast af fréttum um einstaklinga sem hafa svívirt brn, erum við minnt á að í samfélagi okkar eru til menn með svo auvirðilegt hegðunarmynstur að þeir geta aðeins fullnægt kynferðislegum hvtum sínum með brnum, oft mjg ungum. Þrátt fyrir útskýringar á þrfum þeirra dæmir almenningur þá mjg hart, gjrningurinn stríðir gjrsamlega á móti þeim gildum sem við byggjum líf okkar á og auk þess eru lgin skýr hvað varðar þessa siðlausu glæpi.

Að morgni dags fannst lík stúlku liggjandi á stétt utan við íbúðarblokk í Kópavogi. Í fljótu bragði gátu menn haldið að hún hefði framið sjálfsmorð með því að stkkva fram af svlum. Brátt kom þó ýmislegt í ljós sem benti til annars en það reyndist þrautin þyngri að sanna hvað þarna hafði gerst.

Aðfaranótt 22. apríl, þann þriðja í páskum, árið 2003, var verðmætaflutningabíll á vegum Securitas rændur við skrifstofu Sparbanken Tanum í Grebbestad og voru fimm grímuklæddir menn að verki. Ránið var mjg gróft og mjg vel skipulagt. Ræningjarnir voru vopnaðir AK4 veiðirifflum, afsguðum haglabyssum og skammbyssum. Þeir voru líka með sprengiefni með sér til að geta sprengt upp dyrnar á flutningabílnum ef verðirnir mundu ekki opna þær. Á meðan á ráninu stóð hótuðu ræningjarnir vrðunum lífláti, meðal annars með að skra: "Ef lgreglan kemur skjótum við ykkur!"

Hér segir frá 33 ára manni sem verður eftirleiðis kallaður Per. 11. maí 2003 var honum rænt frá sambýlinu Kanalgården í Næstved og hann fluttur á sveitabýli í Dannemare, þar sem hann mátti þola mjg gróft og hættulegt ofbeldi og misþyrmingar á meðan grillveisla var haldin þar. Eftir grillveisluna var hann lokaður inni í heila viku, á ýmsum stðum á Lálandi, þar til honum tókst að flýja.

Það hljómar ef til vill undarlega að síbrotamaður fyllist siðferðilegri hneykslun og móðgun vegna atburðar sem snertir hann ekki sjálfan. En í ágúst 2003 var slík móðgun einmitt orsk fyrir grimmúðlegu, tvfldu morði í Lahtis. Með þessum verknaði vildi morðinginn fá uppreisn til handa systur sinni fyrir það sem hafði komið fyrir hana nálægt 20 árum áður, nokkuð sem hann hafði fengið vitneskju um fyrir tilviljun. Systirin hafði ekki áhuga á að finna neinn í fjru vegna þessa atburðar. En morðingjanum fannst að gerðir hans ættu rétt á sér og hann iðraðist einskis, heldur ekki þótt hann við sama tækifæri myrti saklausa manneskju sem var sambýliskona fórnarlambsins. Nfn sgupersónanna eru tilbúin.

Friðurinn á hvítasunnuhátíðinni árið 2005 var rofinn með frétt af óhugnanlegu manndrápi í fjlbýlishúsi í Kópavogi. Eins og stundum áður virtist það hafa verið óþarfi að þetta gerðist og erfitt að skilja ástæður þess. En síðar kom í ljós að þarna hfðu legið að baki aldagamlir siðir og hefðir fjarlægs menningarsamfélags og trúarbragða sem Íslendingum voru ókunnug. Það var ekki auðvelt að setja sig inn í þau sterku áhrif sem slíkur arfur hefur á fólk sem elst upp við þessar aðstæður.

Sumarið 1997 hófst ein umfangsmesta lgreglurannsókn sem fram hefur farið á Íslandi, rannsókn sem hefur gengið undir nafninu MÁLVERKAFÖLSUNARMÁLIÐ. Málið snerist um að forráðamaður stærsta uppboðshúss landsins var grunaður um að hafa falsað eða látið falsa hátt í 200 málverk eftir flesta þekktustu og dáðustu listmálara Íslands og síðan blekkt viðskiptavini til að kaupa verkin. Grunur lék á um að um skipulagða brotastarfsemi hefði verið að ræða sem hafi staðið yfir árum saman. Mikið var fjallað um málið í fjlmiðlum enda hafði það slík áhrif á málverkamarkaðinn á Íslandi að eftirspurn eftir myndverkum eftir látna, íslenska málara dróst verulega saman og verð féllu. Vantraust ríkti á íslenskum listaverkamarkaði sem varla hefur gróið um heilt enn. Áhrifin, sem málið hafði á feril og orðspor listamannanna sjálfra, voru þó enn alvarlegri, ekki síst þar sem þeir voru allir látnir og gátu því ekki sjálfir borið hnd fyrir hfuð sér. Segja má að tilraun hafi verið gerð til að breyta ásýnd og listamannaferli 13 af ástsælustu listmálurum Íslands. Heildarrannsókn málsins tók alls um 6 ár en ekki var unnt að beita hefðbundnum rannsóknaraðferðum nema að litlu leyti enda hafði engin sambærileg rannsókn fyrr verið framkvæmd á Íslandi. Þrátt fyrir nákvæmar athuganir víða um heim gátu rannsóknarar ekki fundið erlendar rannsóknir sem unnt var að byggja einstaka rannsóknarþætti á heldur urðu þeir að leita til fjlmargra innlendra og erlendra sérfræðinga og raða einstkum niðurstðum þeirra saman í rannsóknarniðurstður. Í þessari grein verður fjallað um fyrri hluta þessa máls sem varðar 3 málverk en sérstk ákæra var gefin út vegna þess hluta. Um síðari hluta málsins, sem snerist um 180 myndverk, verður fjallað síðar.

Málið, sem sagt er frá hér á eftir, hófst með einu símtali frá Þýskalandi. Það þróaðist í góðri samvinnu milli landanna í það að verða með stærri fíkniefnamálum sem fíkniefnadeild lgreglunnar í Reykjavík hefur rannsakað. Vissulega voru sumir Íslendinganna, sem komu við sgu, ekki nýliðar í þessum málum en þetta var nýtt skipulag sem aðilar þess tldu ruggt. Annað kom í ljós eins og fram kemur í þessari frásgn.

Þriðjudagurinn 6. júlí 2004 byrjaði eins og hver annar dagur í tæknideildinni. Starfsmenn hittust yfir kaffibolla og ræddu um verkefni síðustu helgar og ýmsar rannsóknir þeim tengdar. Árið hafði verið annasamt fram að þessu en þetta yrði líklegast bara viðráðanlegt sumar, ekki endalausir staflar af skýrslum, verkbeiðnum og rannsóknarggnum. Engan okkar grunaði að eftir hádegi þennan sama dag yrði komin upp nnur staða og við flestir uppteknir við rannsóknir og skýrslugerð næstu tvo mánuðina. Tæknideild LR starfar á landsvísu og megum við búast við því að geta verið ræstir út hvert á land sem er og á hvaða tíma sólarhringsins sem er. Vont en það venst, eins og segir einhvers staðar. Við vorum grunlausir um að tveimur sólarhringum áður, aðfaranótt sunnudagsins 4. júlí, hafði rúmlega þrítug kona verið myrt á hrottafenginn hátt, skammt frá lgreglustðinni við Hverfisgtu.

Saga þessi fjallar um tvo menn sem báðir litu á léttan bjór sem hreinustu ólyfjan. Þegar slíkur ófgnuður kom í ljós ofan í innkaupapokanum þeirra, sóru þeir að hefna sín á eiganda sjoppunnar eins og rakið verður í þessari litlu, hreinskilnu frásgn úr hversdagslífinu á árinu 2001.

5. nóvember 2002 var ég á kvldvakt og um klukkan 19.00 fékk ég símtal frá rannsóknarlgreglunni í Þrændalgum. Erindið var að biðja mig um aðstoð vegna atburðar sem þeir hfðu frétt af. Blaðaljósmyndari hafði hringt í þá og spurt hvaða upplýsingar þeir hefðu um dauðsfall í Lade. Lítil stúlka átti að hafa dottið út um glugga þar og látist. Stúlkan hafði að sgn verið flutt á St. Olavs-sjúkrahúsið með sjúkrabíl. Lgreglan hafði ekki fengið neina tilkynningu um þetta eftir hefðbundnum leiðum. Tilkynningin um slysið hafði farið beint til bráðamóttku sjúkrahússins en lgreglan hafði ekki verið látin vita. Hjá miðstð rannsóknarlgreglunnar í Þrændalgum fékk ég þær litlu upplýsingar sem þeir hfðu um málið. Álitið var að þriggja ára stúlka hefði dottið út um glugga eða niður frá húsi og látist í kjlfarið.

Það var blíðskaparveður að morgni fimmtudagsins 16. ágúst 2001. Farþegaferjan Norræna sigldi lygnan sjó inn mynni Seyðisfjarðar en ferjan hafði lagt af stað frá Bergen í Noregi tveimur dgum fyrr. Lítillega bætti í vindinn svo að litlar bárur dnsuðu á haffletinum. Þær voru þó það smáar að þær hfðu engin áhrif á siglingu ferjunnar þar sem hún nálgaðist áfangastaðinn í botni fjarðarins. Þær hfðu aftur á móti áhrif á sjóhæfni þess farartækis sem kemur við sgu í þessari frásgn. Ferjan var aðeins á eftir áætlun og það átti eftir að hafa afdrifaríkar afleiðingar fyrir þá sem hfðu gert ráð fyrir að geta smyglað um 2,3 kg af hassi inn í landið án þess að nokkur yrði þess var.

Ekki var sungið um það við vggu Frank Mouritzens að hann yrði seinna meir einn af umtluðustu sakamnnum Danmerkur. Hann ólst upp, ásamt tveimur alsystkinum og einni hálfsystur, á efnuðu heimili í Álaborg. Faðirinn var verksmiðjueigandi. Hann rak pappírspokaverksmiðju sem gaf vel af sér. Fjlskyldan bjó í stóru einbýlishúsi og hfðu þjónustufólk svo Frank ólst ekki aðeins upp í mjg vernduðu umhverfi, heldur einnig við meiri munað og tluvert meiri peninga á milli handanna en flestir jafnaldrar hans.

Tvær átján ára stúlkur fundust látnar á snævi þktum vegi á Hallandsåsen síðla sunnudagsins 18. janúar 2004 og voru báðar skólausar og fáklæddar. Daginn áður hafði lgreglan fengið tilkynningu um að bíll annarrar stúlkunnar lægi illa skemmdur í skurði. Fjarlægðin frá fundarstað bílsins til stúlknanna var um fimm kílómetrar. Fjldi spurninga helltist yfir okkur. Hvern eða hverja hfðu stúlkurnar hitt? Af hverju hfðu þær verið skildar eftir á afskekktum malarvegi, án fótabúnaðar og yfirhafna?

Mengun og mengunarvarnir var nokkuð sem Íslendingar hfðu litlar áhyggjur af langt fram eftir síðustu ld. Að lokum áttuðu menn sig þó á nauðsyn þess að vernda umhverfið fyrir hættulegum úrgangi og mengun af hans vldum. Sett voru lg og reglugerðir um umhverfisbrot en erfiðlega gekk að framfylgja þeim. Hér á eftir er áhugaverð frásgn um fyrsta málið um mengun á landi sem var rannsakað til loka og tekið til dóms.

Að myrða manneskju er alvarlegasti glæpur sem hugsast getur. Það er erfitt að flokka morð eftir því hversu alvarlegt það er en grimmdarlegt morð á óléttri unglingsstúlku hlýtur að vera með því óhugnanlegasta sem hægt er hugsa sér. Auk þess er erfitt að gera sér í hugarlund hvaða refsing sé hæfileg fyrir annan eins verknað. Í þessu máli var það barnsfaðirinn sem var morðinginn, sem var ekki til að gera málið auðveldara. Og einkennilegt var hve ákaflega tilfinningalaus og kaldlyndur hann reyndist vera eftir að sambýliskona hans hvarf.

Fangelsi í þrjú ár og í tv ár og tíu mánuði urðu afleiðingarnar fyrir karlmann og konu frá Balkanlndunum sem hfðu stundað nútímaþrælahald, verslun með stúlkur í kynferðislegum tilgangi. Dómarnir voru kveðnir upp í Gautaborg vorið 2004 og það var í fyrsta skipti sem dæmt var fyrir brot sem þessi í Svíþjóð. Hjúin voru dæmd fyrir að hafa neytt pólska stúlku til að selja sig í Danmrku og Svíþjóð.

Málið fékk fljótlega heitið Mllevangsmálið í rannsókninni og í stórum fyrirsgnum fjlmiðla. Tilefnið var íkveikja í Mllevangsskólanum í Árósum 14. janúar 2003, kl. 00.38, sem leiddi til þess að heil álma brann til grunna en hún var 1200 fermetrar og metin á um 20 milljónir danskra króna. Auk íkveikjunnar í Mllevangsskólanum fjallaði málið um mrg nnur alvarleg afbrot, og náði einnig yfir brot sem áður hafði verið fjallað um með stórum fyrirsgnum í dagblðunum. Meðal annars voru þetta alvarleg skemmdarverk sem hfðu verið framin fjórum sinnum á 400 grafreitum í tveimur kirkjugrðum í Árósum og Hornslet. Þá var fjallað um grimmdarleg dráp á fjórum kanínum við leikvllinn Barnaland. Smu piltarnir hfðu einnig kveikt tvisvar í Aðventukirkjunni, kveikt í Samsgtuskóla, í Elísu Smith-skólanum, í sveitabýli í Hornslet, auk þess að hafa kveikt þrisvar í bílum.

Í greininni hér á eftir fjallar Jóhannes um geðsjúkdóminn ofsóknar-geðklofa og nefnir dæmi um hvernig aðilar með þennan sjúkdóm hafa komið til kasta lg- reglunnar. Greint er frá máli manns sem vegna þessa sjúkdóms síns framdi voðaverk á Akureyri árið 1995.

Veturinn 1999 urðu Þrándheimsbúar felmtri slegnir vegna voveiflegs morðs sem framið var þar. Fertug kona, Gerd Norheim, var ráðin af dgum af fyrrverandi un- nusta sínum. Hann byrlaði henni eitur og eitrið var þallíumsúlfat. Morðinginn staðhæfði að hann hefði ekki ætlað að myrða Gerd. Ástæðan fyrir því að hann eitraði fyrir henni hefði verið sú að hann hefði ætlað henni að missa hárið til þess að hún gengi ekki í augun á ðrum karlmnnum. Í kjlfar þess vonaði hann að hún sneri aftur til sín.

Í elsta og best varðveitta bæ Danmerkur urðu nokkrir ískyggilegir eldsvoðar seint á árinu 2000 og fram á haust árið 2001. Ribe er einstakur bær sem hefur að geyma fjlda sgulegra minja og er, að sumra áliti, viðkunnanlegasti bærinn í allri Danmrku. Bæjarkjarninn hefur yfir sér miðaldablæ, þar eru fjldamrg múrg- reypt hús með fallega útskornu tréverki og lystilega gerðum útidyrum og einstk gtuljós á litlum gtum lgðum tilhggnum steinum. En ef til vill var þessi indæli bær ekki svo indæll lengur, því hugsanlega gekk brennuvargur laus.

Þann 5. júní 2002 kom Eje Nilsson inn í verslunina Rimi á Sandavägen í Upp- lands Västby. Hann ætlaði að kaupa mat. Hverfið er kallað Gleðin" en fyrir Eje var nafnið vægast sagt fugsnúið. Eje var nýlega orðinn fimmtugur og var að kaupa ýmsar vrur í kvldmatinn sem hann ætlaði að gleðja sambýliskonu sína með. Hann vonaðist til að sonur hans og kærastan hans kæmu í heimsókn. Eje var herramaður og leyfði stressuðum viðskiptavini að fara fram fyrir sig í rðinni við kassann. Nokkrum mínútum seinna gekk hann rólega að bílnum sínum á bílastæðinu. Skyndilega var hann kominn í hættulegar aðstæður og varð að ákveða á sekúndubroti hvað hann ætti að gera. Póstræningi hljóp í veg fyrir hann og réðist á varnarlausa miðaldra konu og vildi þvinga hana til að afhenda honum bílinn sinn. Án þess að hika reyndi Eje að bjarga konunni ásamt tveimur ðrum konum sem voru farþegar í bílnum. Þessi félagslega samábyrgð kostaði hann lífið...

Hinn þekkti, norski landslagsmálari, Kitty Lange Kielland, lést árið 1914. Rúm- lega áttatíu árum síðar reyndi eigandi listagallerís í Stavanger að gera sér mat úr því að verð á málverkum hennar fer stðugt hækkandi.

Árið 1998 er eftirminnilegra en mrg nnur. Það var annað árið mitt sem rannsók- narlgreglumaður og áttunda starfsár mitt í lgreglunni. Það var ár álags og streitu. Þetta var árið þegar litlar stúlkur, níu ára og yngri, gátu ekki verið að leik úti án eftirlits fullorðinna í Reykjavík, sérstaklega ekki í Fossvogi og í efra Breiðholti. Fyrsta atvikið átti sér stað í apríl 1997 á leikvelli í Breiðholti og varðaði átta ára gamla stúlku. Um haustið 1997 var tilkynnt um annað sams konar atvik en þá voru þolendurnir tvær ungar stúlkur, fimm og sex ára. Það atvik átti sér einnig stað á leikvelli í Breiðholtinu. Ekki var vitað hvort sami gerandi var á ferðinni og það var ekki margt sem tengdi málin saman. Engin brot voru tilkynnt frá septem- ber 1997 fram í apríl 1998, llum til mikils léttis, en frá 4. apríl 1998 og fram undir miðjan ágústmánuð var tilkynnt um fimm kynferðis- og áreitisbrot sem vrðuðu litlar stúlkur. Öll tilvikin hfðu átt sér stað á opnum leiksvæðum og á leikskólalóðum síðari hluta dags. Í llum tilvikunum skýrðu þolendurnir frá því að einn karlmaður hefði verið að verki. Þessi atvik rifjuðu upp fyrir íbúum í Fossvogi sams konar atburði sem átt hfðu sér stað á smu slóðum þremur árum áður. Gat verið að sami maður væri aftur kominn á kreik? Rannsókn lgreglunnar snerist um að ná síbrotamanni sem njó- snaði um litlar stúlkur og áreitti þær. Við vorum í kapphlaupi við tímann þar sem margt benti til þess að gerandinn væri að verða harðhentari og ákveðnari við þolendurna. Eðli máls samkvæmt er ekki hægt að fjalla ítarlega um hvert tilvik. Málið varðar of margar fjlskyldur, ekki aðeins þolenda heldur ber einnig að taka tillit til fjl- skyldu meints geranda.

16. júní árið 2000. Fallegur sumardagur, sólskin og hiti. Ekki ský á himni. Síðasti skóladagur í Nyager-skólanum í Rødovre í Danmrku. Brnunum fannst þetta að sjálfsgðu besti dagur ársins, glð og hamingjusm hlkkuðu þau til að njóta sumarsins, fara í frí með foreldrum sínum og hvíla sig frá stundatflu skólans. Engan grunaði að þessi dagur mundi snúast upp í andhverfu sína; yrði dagur sorgar og óhugnaðar, að viðurstyggilegur glæpur myndi binda enda á líf tveggja af nemendum skólans.

Atburður sá, er hér segir frá, og dómsmálið, sem á eftir fylgdi, vakti mikla athygli á sínum tíma. Morðið var hrottafengið en einnig þóttu rlg morðingjans og hins myrta sérkennileg og það, hvernig þau hfðu tvinnast saman sem að lokum leiddi til þessa sviplega voðaverks.

Í Helsinki, þar sem íbúafjldinn er næstum hálf milljón, eru framin allt að 800 ránum árlega. Þar af teljast um það bil 125 stórfelld rán, hin eru minni og ekki eins alvarleg. Flest ránin eiga sér stað á gtum úti þar sem hinn almenni veg- farandi er rændur. Hægt er að varast þessi rán að einhverju leyti, með því að forðast tiltekna staði á tilteknum tímum. Oft er það þó svo að fórnarlmbin eiga sér engrar undankomu auðið og sem dæmi má nefna að í byrjun árs 2000 voru fimm eldri borgarar sem kærðu rán til lgreglunnar. Þrátt fyrir þetta viljum við trúa því að gturnar í Helsinki séu ruggar og viljum ekki viðurkenna að fólki sé þar að jafnaði hætta búin.