Nederlandstalige klassiekers

Max Havelaar is een van de beroemdste boeken uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis, en het bekendste werk en debuut van Multatuli, die een comfortabel baantje als ambtenaar in Nederlands-Indië opgaf om in deze roman het wanbeleid van de Nederlanders aan de kaak te stellen. Ook de structuur van de roman is revolutionair. Het boek bevat meerdere raamvertellingen, verhalen in verhalen, en verspringt tussen drie verschillende vertellers. Max Havelaar werd in meer dan veertig talen vertaald, en in 1976 verscheen de gelijknamige film, met rollen voor onder andere Peter Faber en Rutger Hauer. Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Met name door zijn debuutroman Max Havelaar, een aanklacht tegen de wantoestanden in het toenmalige Nederlands-Indië, groeide hij uit tot een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Multatuli schreef romans, vaak met een politieke lading, maar ook essays en zelfs jeugdliteratuur: zijn kinderboek Woutertje Pieterse is een klassieker.

De naar vrijheid strevende en fantasierijke zwerver Tamalone is ondanks zijn schijnbaar ongelukkige situatie tevreden met zijn leven. Zoals de titel doet vermoeden, wordt Talamone verliefd, op Mevena. Hij wordt zo verliefd dat hij alles oor haar doet, zelfs haar aan haar grote liefde helpen. De Nederlander Arthur François Emile van Schendel (1874 - 1946) was een schrijver die bekendheid verwierf met avonturenromans zoals 'Een zwerver verliefd' (1904). Zijn vroege romans zoals zijn avonturenromans hebben een sterk symbolistisch, neoromantisch karakter, wat opvallend is omdat het literaire klimaat in de negentiende eeuw het naturalisme aanhield. Later in zijn schrijverschap sluit hij hier enigszins bij aan door in een concretere en realistischer stijl te handhaven; 'Een Hollands drama' (1935) is hiervan een voorbeeld. Nooit deed hij overigens afstand van de thema's die hem van meet af aan interesseerden: vrije wil en vrijheid, geluk en eenzaamheid, noodlot en toeval. Hoewel van Schendel overleden is in 1946, ontving hij voor 'Het oude huis' een jaar later postuum de (eerste) P.C. Hooft-prijs.

Joost van den Vondel wordt beschouwd als de grootste dichter en toneelschrijver uit de Nederlandse renaissance. Zijn talent en zijn taal worden zelfs wel eens vergeleken met Shakespeare. In De complete werken van `de prins der dichters' wordt dat vernuft in al zijn rijkdom getoond. Vondels grote kennis van literatuur en wetenschappen, theologie en antieke cultuur zijn aanwezig in zowel zijn gedichten als zijn theaterteksten. In beide toont hij op hem kenmerkende wijze hoe schoonheid en politieke betrokkenheid te verenigen zijn. In deze uitgave onder andere Noah, Gysbreght van Aemstel, Adam in ballingschap en Lucifer, dat alom als zijn meesterwerk wordt beschouwd. Joost van den Vondel (1587-1679) was dichter en toneelschrijver ten tijde van de Nederlandse renaissance. Hij maakte een korte tijd onderdeel uit van de Muiderkring, en is vooral bekend van zijn toneelwerken die sterk op de klassieke tragedies geënt waren, zoals Gysbreght van Aemstel en Lucifer, Noah en Adam in ballingschap, die een trilogie over de zondeval vormen. In zijn werk spelen religieuze en politieke spanningen een grote rol.

De jonge Charmenides wordt verliefd op elke mooie vrouw die hij tegenkomt. Op een dag wordt hij door zijn vader naar Corinthe gestuurd om purper en parels te verkopen. Onderweg wordt hij betoverd door een heks: elke keer als hij verliefd wordt zal hij in een ezel veranderen. De situering van het sprookje is geïnspireerd op een ode van Pindaros. Louis Couperus (1863-1923) is een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse geschiedenis die voornamelijk bekend werd door zijn psychologische romans `Eline Vere' (1889), `Noodlot' (1890) en `De stille kracht' (1900). In zijn romans, die tot op de dag van vandaag nog populair zijn en worden geprezen, schetst Couperus een realistisch beeld van wat er speelde in de Nederlandse samenleving aan het eind van de negentiende eeuw, Zo werd `De stille kracht' verwerkt tot een televisieserie in 1974, die door miljoenen mensen werd bekeken. In 2015 maakte Ivo van Hove ook een interactieve theatervoorstelling van deze klassieker. Een ander werk, `Noodlot', werd getransformeerd tot televisieserie met niemand minder dan Jeroen Krabbé, Walter van der Kamp, Lex van Delden en Linda van Dyck in de hoofdrollen.

Het decor van Diamantstad (1904) is een Amsterdamse getto die bewoond wordt door een Joods-orthodoxe gemeenschap van sjacheraars en voddenkoopmannen. Hier ziet de hoofdpersoon Eleazar tot zijn grote vreugde hoe de arbeiders zich verheffen door te staken. Van een vrome jood ontwikkelt Eleazar zich in de loop van het verhaal tot een ongelovige socialist met een bijzondere interesse voor Spinoza. De Nederlander Herman Heijermans (1864 - 1924) heeft een aantal romans op zijn naam staan maar schreef vooral korte verhalen en toneel. Hij schreef onder een aantal pseudoniemen, waaronder Samuel Falkland en Koos Habbema. Heijermans begon als toneelrecensent bij De Telegraaf. De kritieken die hij daarvoor schreef waren erg fel zodat hij al snel veel vijanden maakte. Daarna begon hij zelf ook zelf toneelstukken te schrijven, die zeer sociaal betrokken waren. Bekende voorbeelden hiervan zijn Ghetto (1898) en Op hoop van zegen (1900). Heijermans was ook in de socialistische beweging zeer actief en lid van de SDAP.

Eline Vere (1889) is Couperus' debuutroman, waardoor hij op slag beroemd werd. De geschiedenis van de titelheld speelt zich af in de kringen van de gegoede Haagse burgerij aan het einde van de negentiende eeuw. Eline is een overgevoelige en begaafde jonge vrouw van stand die niet in staat is zich aan te passen aan het normale leven. Door haar angst voor de werkelijkheid verliest zij zich in dromerijen, waarna de angst alleen maar verhevigd terugkomt. Het noodlot slaat langzaam maar onvermijdelijk toe. Couperus ontleende veel van de stof in deze roman aan Flauberts Madame Bovary. Louis Couperus (1863-1923) is een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse geschiedenis die voornamelijk bekend werd door zijn psychologische romans `Eline Vere' (1889), `Noodlot' (1890) en `De stille kracht' (1900). In zijn romans, die tot op de dag van vandaag nog populair zijn en worden geprezen, schetst Couperus een realistisch beeld van wat er speelde in de Nederlandse samenleving aan het eind van de negentiende eeuw, Zo werd `De stille kracht' verwerkt tot een televisieserie in 1974, die door miljoenen mensen werd bekeken. In 2015 maakte Ivo van Hove ook een interactieve theatervoorstelling van deze klassieker. Een ander werk, `Noodlot', werd getransformeerd tot televisieserie met niemand minder dan Jeroen Krabbé, Walter van der Kamp, Lex van Delden en Linda van Dyck in de hoofdrollen.

Huizinga was een van de eersten die een genuanceerde biografie schreef over de zestiende-eeuwse Nederlandse humanist Desiderius Erasmus. Het werk heeft niet alleen een enorme historische waarde, maar getuigt ook van Huizinga's literaire talent. Het beeldende taalgebruik dat Huizinga zo typeert vinden we erin terug. Zo ontstaat er tegen een achtergrond van feiten een schilderachtig portret van de humanist en wereldburger die zich staande wist te houden te midden van het politieke en religieuze gewoel van zijn tijd. De Nederlander Johan Huizinga (1872 - 1945) was historicus, antropoloog en cultuurfilosoof. Hij is de grondlegger van de Nederlandstalige cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis. Zijn Herfsttij der Middeleeuwen (1919), Erasmus (1924) en Homo Ludens (1938) worden tot zijn belangrijkste werken gerekend. Uit zijn werk blijkt een voorliefde voor sprookjes en bewondering voor de middeleeuwse ridderlijke ethiek. Vanwege het sterke literaire karakter van zijn werk is Huizinga meermaals genomineerd voor de Nobelprijs voor de literatuur.

Het imperialisme, de wereldoorlog en de sociaal-democratie (1915) is een bundel essays die gaan over de consequenties die de Eerste Wereldoorlog zou hebben voor de internationale arbeidersbewegingen. In de eerste twee stukken stelt Gorter dat de oorlog het resultaat is van het imperialisme. In het derde stuk roept Gorter alle Europese arbeiders op om in opstand te komen tegen de imperialistische bourgeoisie. Ook zouden alle arbeiders het kolonialisme moeten verwerpen. In het slotstuk analyseert Gorter de imperialistische aspiraties van Duitsland. Herman Gorter (1864 - 1927) was een Nederlands dichter. In zijn vroege carrière maakte hij deel uit van de Tachtigers, een groep kunstenaars waar onder andere Willem Kloos, Albert Verwey en Frederik van Eeden bijhoorden. Deze dichters keerden zich tegen de `predikantenpoëzie' van destijds en hielden er geheel een apolitieke, esthetische poëtica op na. Gorter raakte echter steeds meer betrokken bij de politiek en werd overtuigd communist. In 1909 was hij een van de oprichters van de Sociaal-Democratische Partij, die later de Communistische Partij zou worden. Als dichter is hij vooral bekend geworden door zijn zeer lange gedicht Mei (1889).

In Holland en de oorlog, uitgegeven in 1916, verzamelde dichter, vertaler en essayist Albert Verwey een reeks korte essayistische bespiegelingen over de wereld van toen, die verwikkeld was in de eerste wereldoorlog. Enerzijds probeerde hij vat te krijgen op de verwarrende tijdsgeest, anderzijds wilde hij voorspellingen doen voor de toekomst van Europa. Het is een van de weinige boeken uit die tijd die ingaat op de positie van Nederland als neutraal land tijdens de eerste wereldoorlog, en wat dat betekent voor de landen eromheen. Vanwege deze neutrale positie heeft de eerste wereldoorlog in Nederland nooit zo'n prominente plek gekregen als in de omringende landen. Albert Verwey (1865-1937) behoorde tot de Tachtigers, een revolutionaire groep schrijvers die aan het eind van de negentiende eeuw de Nederlandse literatuur opschudden. Naast dichter was Verwey ook een actief vertaler en letterkundige, al heeft hij nooit een wetenschappelijke opleiding afgerond.

In Lidewyde (1868) beschrijft Busken Huet de liefdesperikelen van een jongeman die moet schipperen tussen zijn zachtmoedige verloofde en een demonische femme fatale. Vanwege de onverbloemde erotiek in de roman veroorzaakte het boek een schandaal. Een tweede in korte tijd, want drie jaar eerder werd Busken Huet al voor het hof gedaagd omdat hij de koningin (Sophie) in een artikel had opgevoerd. Hierdoor werd hij gedwongen zijn redacteurschap van De Gids op te geven. In het publicatiejaar van Lidewyde vertrok Busken Huet naar Nederlands-Indië. De Nederlander Conrad Busken Huet (1826 - 1886) was predikant, schrijver en prominent literatuurcriticus in de negentiende-eeuwse Nederlandse letteren. Als eerste Nederlandse predikant bracht hij het modernistische gedachtegoed in brede kring onder de aandacht, in een poging om zo de kloof tussen de Bijbel en de moderne wetenschap te dichten. Zijn kritieken, vooral die hij voor De Gids schreef, waren vlijmscherp, soms spottend van toon en vaak gericht op gevestigde schrijvers, waardoor hij een reputatie opbouwde als gevreesd criticus. Busken Huet meende dat het de taak van de criticus was om de Nederlandse literatuur naar het peil van Duitsland en Frankrijk te brengen. Dit is in lijn met zijn overtuiging dat de literatuur een uiting van beschaving is, dat aan de literatuur de stand van de maatschappij valt af te lezen. Nimmer tevreden met Nederland, dat volgens hem overgeleverd was aan de barbarij, vertrok Busken Huet naar Nederlands-Indië en daarna Parijs.

`Een nieuwe lente en een nieuw geluid' is een van de bekendste regels uit de Nederlandse poëzie. Het is afkomstig uit Herman Gorters epische gedicht Mei, dat maar liefst 4381 regels telt. In het gedicht wordt Mei opgevoerd als een personage, zij is de dochter van de Zon en de Maan, en Gorter bezingt op zintuiglijke, beeldende wijze de lente en de zomer. Maar bovenal is Mei een ode aan zijn liefde voor Wies Cnoop Koopmans. Herman Gorter (1864-1927) was een Nederlandse dichter in de beweging van Tachtigers en een overtuigd socialist. Hij is vooral bekend geworden om zijn epische gedicht Mei, dat zijn debuut was.

Deze naturalistische roman vertelt het verhaal van twee geliefden, Frank en Eve. Voordat Frank Eve ontmoet in Noorwegen, biedt hij onderdak aan zijn jeugdvriend Bertie, die in een zwerversbestaan is vervallen. Bertie is bang dat Frank door Eve op den duur geen aandacht voor hem meer zal hebben, dus verstopt hij de brieven die Eve schrijft aan Frank. Door toedoen van de jaloerse Bertie raken de twee geliefden steeds meer van elkaar gescheiden. Louis Couperus (1863-1923) is een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse geschiedenis die voornamelijk bekend werd door zijn psychologische romans `Eline Vere' (1889), `Noodlot' (1890) en `De stille kracht' (1900). In zijn romans, die tot op de dag van vandaag nog populair zijn en worden geprezen, schetst Couperus een realistisch beeld van wat er speelde in de Nederlandse samenleving aan het eind van de negentiende eeuw, Zo werd `De stille kracht' verwerkt tot een televisieserie in 1974, die door miljoenen mensen werd bekeken. In 2015 maakte Ivo van Hove ook een interactieve theatervoorstelling van deze klassieker. Een ander werk, `Noodlot', werd getransformeerd tot televisieserie met niemand minder dan Jeroen Krabbé, Walter van der Kamp, Lex van Delden en Linda van Dyck in de hoofdrollen.

Hedwig Marga de Fontayne groeit op in een rijke familie. Na de dood van haar moeder raakt haar vader aan de drank en raakt hun geld snel op. Hierna volgen een aantal noodlottige gebeurtenissen waardoor ze genoodzaakt wordt om de prostitutie in te gaan. Uiteindelijk komt ze terecht in een ziekenhuis waar ze de kloosterzuster Paula ontmoet, die haar de gelegenheid biedt het noodlot te keren. De Nederlander Frederik Willem van Eeden (1860 - 1932) was huisarts, daarna psychiater en tegelijkertijd schrijver. Hij is bekend van de klassiek geworden romans De kleine Johannes (1887) en Van de koele meren des doods (1900). Van Eeden was lid van de eind negentiende-eeuwse beweging De Tachtigers die zich in het tijdschrift De Nieuwe Gids afzetten tegen de retorische en moralistische `domineespoëzie' die destijds erg in trek was. Zij stelde liefde en de persoonlijke, zintuigelijk ervaring centraal, die tegelijkertijd een transcendentale betekenis hadden. Hun credo was l'art pour l'art, de overtuiging dat de kunst bij uitstek een esthetische functie heeft.

Jan Camperts debuutroman Die in het donker (1934) is een relaas over het criminele milieu van Amsterdam. De aanleiding hiervan is een toevallige ontmoeting met een zware jongen die op de redactie van De Nieuwsbron over een reportage was komen klagen. De titel van deze detectiveroman is ontleend aan de Dreigroschenoper van Bertolt Brecht. De Nederlander Jan Campert (1902 - 1943) was journalist, dichter, schrijver en verzetsman. Hij is vooral bekend van het gedicht Het lied der achttien dooden (1943), dat hij naar aanleiding van de executie van achttien verzetslieden in 1941 schreef. Naar hem is de poëzieprijs de Jan Campertprijs vernoemd.

In de essaybundel annex bloemlezing Een daad van eenvoudige rechtvaardigheid combineert de dichter Willem Kloos een selectie uit het werk van achttiende-eeuwse dichters met een reeks essays van eigen hand. De bundel was voor Kloos een poging tot eerherstel van het werk van deze dichters, dat volgens hem sterk onderschat wordt. Vooral is het boek één grote aanklacht aan het adres van Dr. W.J.A. Jonckbloet, een letterkundige die volgens Kloos het imago van de achttiende-eeuwse Nederlandse poëzie om zeep heeft geholpen. Willem Kloos (1859-1938) was een van de bekendste dichters uit de Beweging van Tachtig, de groep schrijvers en dichters die in de jaren tachtig van de negentiende eeuw een revolutie ontketenden in de Nederlandse poëzie. Samen met onder andere Herman Gorter, Albert Verwey en Lodewijk van Deyssel drukten zij voorgoed hun stempel op de literatuurgeschiedenis.

Door zijn magnumopus Hersttij der Middeleeuwen (1919) werd Huizinga wereldberoemd. In het boek betoogt Huizinga dat de overdreven formaliteit en romantiek van het laatmiddeleeuwse hofleven een verdedigingsmechanisme was tegen de toenemende verruwing van de maatschappij. Voor deze cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis koos Huizinga bewust voor kronieken en literatuur als bronmateriaal en niet voor archiefstukken. Zijn kunsthistorische benadering heeft hem enerzijds veel lof en anderzijds veel kritiek opgeleverd. De Nederlander Johan Huizinga (1872 - 1945) was historicus, antropoloog en cultuurfilosoof. Hij is de grondlegger van de Nederlandstalige cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis. Zijn Herfsttij der Middeleeuwen (1919), Erasmus (1924) en Homo Ludens (1938) worden tot zijn belangrijkste werken gerekend. Uit zijn werk blijkt een voorliefde voor sprookjes en bewondering voor de middeleeuwse ridderlijke ethiek. Vanwege het sterke literaire karakter van zijn werk is Huizinga meermaals genomineerd voor de Nobelprijs voor de literatuur.

Het idee van de homo ludens (Latijn voor `spelende mens') veronderstelt een mensbeeld waarin de mens in de eerste plaats een spelend wezen is. Zoals de titel doet vermoeden gaat Homo ludens (1938) over het belang van het spelelement in de cultuur. Huizinga stelt dat het spel een noodzakelijke bestaansvoorwaarde voor cultuur is. Tegen de `puerilistische' betekenis van het woord spel, een term die Huizinga gebruikt om de kinderachtigheid van de politiek aan te duiden, heeft Huizinga het over de ernst van het spel in de politiek en samenleving. De Nederlander Johan Huizinga (1872 - 1945) was historicus, antropoloog en cultuurfilosoof. Hij is de grondlegger van de Nederlandstalige cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis. Zijn Herfsttij der Middeleeuwen (1919), Erasmus (1924) en Homo Ludens (1938) worden tot zijn belangrijkste werken gerekend. Uit zijn werk blijkt een voorliefde voor sprookjes en bewondering voor de middeleeuwse ridderlijke ethiek. Vanwege het sterke literaire karakter van zijn werk is Huizinga meermaals genomineerd voor de Nobelprijs voor de literatuur.

Van deze roman bestaan twee versies die aanmerkelijk van elkaar verschillen. Beide verhalen de Beeldenstorm van 1566. In de eerste versie (1843) komt een groep edellieden in opstand tegen het Spaans bewind met als oogmerk bevrijding. In de nog in hetzelfde jaar herwerkte tweede versie strijden deze geuzen voor een andere zaak: het herstel van het oude katholieke geloof. De Vlaming Hendrik Conscience (1812 - 1883) schreef historische- en plattelandsromans. De leeuw van Vlaanderen (1838) wordt door velen gezien als zijn meesterwerk. In zijn tijd werd hij gezien als een Vlaamse volksschrijver die door middel van zijn teksten het volk probeerde op te voeden en te onderwijzen. Van Conscience wordt wel eens gezegd dat hij `de man was die zijn volk leerde lezen'.

In bergachtige gebieden voelde Marcellus Emants zich altijd meer thuis dan op het vlakke land van Nederland. En dus maakte hij vele reizen, waarvan hij gedetailleerd verslag deed. Het verslag van de tocht die hij in 1875 door Zweden maakte werd in eerste instantie gepubliceerd in het tijdschrift De Banier voor het in boekvorm verscheen. Op reis door Zweden bevat gedetailleerde informatie over Zweden en de omgeving, verhalende passages over de gebeurtenissen tijdens Emants reizen, maar bovenal geeft het een inkijk in de binnenwereld van Marcellus Emants en de ietwat pessimistische filosofie die hij erop nahield. Marcellus Emants (1848-1923) was een Nederlandse schrijver die vooral bekend is van zijn roman Een nagelaten bekentenis. Aanvankelijk trad hij in de voetsporen van zijn vader door rechten te studeren, maar na het overlijden van zijn vader legde Emants zich toe op de kunsten. Hij maakte bovendien vele reizen naar voornamelijk de Alpen en schreef daar reisverhalen over. Zijn stijl is in de traditie van de Franse naturalisten, en hoewel hij zelf niet actief betrokken was bij de Tachtigers wordt zijn werk vaak tot die stroming gerekend.

In het midden van de negentiende eeuw werd er geopperd dat de lokale Indische bevolking die in dwangarbeid werkte voor het Cultuurstelsel, het koloniale belastingsysteem, in plaats daarvan vrijwillig aan het werk zou moeten gaan voor particuliere ondernemingen. Multatuli, wiens roman Max Havelaar een belangrijke rol speelde in de afschaffing van het Cultuurstelsel, schreef twee satirische essays over deze vrije arbeid, waarin hij de maatregel bekritiseert. Over Vrijen-Arbeid in Nederlandsch Indië en de tegenwoordige koloniale agitatie is het eerste van deze twee essays. Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Met name door zijn debuutroman Max Havelaar, een aanklacht tegen de wantoestanden in het toenmalige Nederlands-Indië, groeide hij uit tot een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Multatuli schreef romans, vaak met een politieke lading, maar ook essays en zelfs jeugdliteratuur: zijn kinderboek Woutertje Pieterse is een klassieker.

In de autobiografische novelle Slordig beheer (1941) vecht Jan Campert een vete om een vrouw uit met de schrijver Jacques Gans. Ook kijkt Campert in dit verhaal terug op een gevarieerd liefdesleven. De Nederlander Jan Campert (1902 - 1943) was journalist, dichter, schrijver en verzetsman. Hij is vooral bekend van het gedicht Het lied der achttien dooden (1943), dat hij naar aanleiding van de executie van achttien verzetslieden in 1941 schreef. Naar hem is de poëzieprijs de Jan Campertprijs vernoemd.

Verwilderd landschap (1934) is een dichtbundel van Jan Campert. Twee thema's die het oeuvre van Campert typeren komen er in aan bod: mislukking in het leven en in de liefde. Voor het laatste zijn de verzen `Wie zijn hart zo slordig beheert / vindt een nooit meer te delgen schuld' illustratief. De Nederlander Jan Campert (1902 - 1943) was journalist, dichter, schrijver en verzetsman. Hij is vooral bekend van het gedicht Het lied der achttien dooden (1943), dat hij naar aanleiding van de executie van achttien verzetslieden in 1941 schreef. Naar hem is de poëzieprijs de Jan Campertprijs vernoemd.

De bruidstijd van Annie de Boogh (1901) is het verhaal van een meisje dat tijdens haar verloving ontdekt dat ze verliefd is op de broer van haar aanstaande. Het is een realistische roman, geschreven in wijdlopig, bloemrijk taalgebruik. Het boek werd een groot succes. De Nederlander Herman Robbers (1868 - 1937) was een Nederlands romanschrijver, dichter en tijdschriftredacteur. Hij schreef in de schoolkrant van het Rotterdamse Gymnasium Erasmianum. In 1895 werd zijn eerste verhalenbundel uitgebracht door zijn vader, die eerst importeur van boeken, daarna uitgever was. Herman Robbers werkte tot 1905 in het boekenvak. In dat jaar was hij een van de oprichters van de Vereeniging van Letterkundigen. In hetzelfde jaar nam hij de redactie op zich van Elseviers Geïllustreerd Maandschrift. Na Robbers' debuutbundel, die onder het pseudoniem 'Phocius' was verschenen, volgde een reeks realistische romans. Uit zijn werk spreekt de opvatting dat verschillen in opleiding, inkomen en aanzien ondergeschikt zijn aan algemeen menselijke overeenkomsten en individuele verschillen in karakter.

Na Max Havelaar is Woutertje Pieterse het bekendste boek van Multatuli, ook al heeft hij het nooit als afzonderlijk boek uitgegeven. De complete roman was onderdeel van de reeks Ideeën, waarin Multatuli een uiteenlopende verzameling teksten uitbracht. Na zijn dood heeft zijn weduwe de roman alsnog uit laten geven. De hoofdrolspeler, Woutertje, is een dromerige Amsterdamse jongen die steeds in conflict raakt met de volwassenen om hem heen, omdat ze zo bekrompen zijn. Het is het eerste Nederlandse boek waarin een kind de hoofdrol speelt dat ook daadwerkelijk een complex personage is. De jaarlijkse prijs voor het beste Nederlandse kinderboek is naar Woutertje Pieterse vernoemd, net als diverse scholen. In Amsterdam staat een standbeeld van Woutertje en zijn vriendin Femke. Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Met name door zijn debuutroman Max Havelaar, een aanklacht tegen de wantoestanden in het toenmalige Nederlands-Indië, groeide hij uit tot een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Multatuli schreef romans, vaak met een politieke lading, maar ook essays en zelfs jeugdliteratuur: zijn kinderboek Woutertje Pieterse is een klassieker.

De drie gebundelde novellen in deze uitgave behoren tot de eerste uitingen van het naturalisme in de Nederlandstalige literatuur. Elk van de verhalen handelt over een liefde: in `Een avontuur' die tussen een rijke jongeman en de dochter van een hoteleigenaar; in `Najaarsstormen' die tussen een kunstschilder en een ongelukkig getrouwde rouw; en in `Fanny' schetst Emants een portret van een jonge vrouw met een onmogelijke verliefdheid voor de vriend van haar man. In de inleiding bij deze verhalen noemt Emants zichzelf nadrukkelijk een naturalist, maar toch blijft hij stilistisch gezien veel soberder dan de stroming van de Tachtigers die zichzelf expliciet tot het naturalisme rekenen. Hierdoor zijn de verhalen en novellen van Marcellus Emants ook nu nog goed leesbaar. Marcellus Emants (1848-1923) was een Nederlandse schrijver die vooral bekend is van zijn roman Een nagelaten bekentenis. Aanvankelijk trad hij in de voetsporen van zijn vader door rechten te studeren, maar na het overlijden van zijn vader legde Emants zich toe op de kunsten. Hij maakte bovendien vele reizen naar voornamelijk de Alpen en schreef daar reisverhalen over. Zijn stijl is in de traditie van de Franse naturalisten, en hoewel hij zelf niet actief betrokken was bij de Tachtigers wordt zijn werk vaak tot die stroming gerekend.

De naar vrijheid strevende en fantasierijke zwerver Tamalone is ondanks zijn schijnbaar ongelukkige situatie tevreden met zijn leven. Zoals de titel doet vermoeden, wordt Talamone verliefd, op Mevena. Hij wordt zo verliefd dat hij alles oor haar doet, zelfs haar aan haar grote liefde helpen. De Nederlander Arthur François Emile van Schendel (1874 - 1946) was een schrijver die bekendheid verwierf met avonturenromans zoals 'Een zwerver verliefd' (1904). Zijn vroege romans zoals zijn avonturenromans hebben een sterk symbolistisch, neoromantisch karakter, wat opvallend is omdat het literaire klimaat in de negentiende eeuw het naturalisme aanhield. Later in zijn schrijverschap sluit hij hier enigszins bij aan door in een concretere en realistischer stijl te handhaven; 'Een Hollands drama' (1935) is hiervan een voorbeeld. Nooit deed hij overigens afstand van de thema's die hem van meet af aan interesseerden: vrije wil en vrijheid, geluk en eenzaamheid, noodlot en toeval. Hoewel van Schendel overleden is in 1946, ontving hij voor 'Het oude huis' een jaar later postuum de (eerste) P.C. Hooft-prijs.

Een jonge Amsterdamse schilder genaaamd Johan is vanwege een studiereis in Tanger verzeild geraakt. Terwijl hij zich staande probeert te houden in de kakofonie van de Afrikaanse stad komt hij in aanraking met allerlei merkwaardige figuren en gebruiken - zoals een optocht van `gekken' die door de straat trekt, en die worden vereerd als heiligen. Dit sterk autobiografische verhaal schreef Jacobus van Looy, die naast schrijver ook schilder was, toen hij terugkeerde van een studiereis in Marokko. Het verhaal toont op levendige wijze de ervaringen van iemand op doortocht die zich tot een vreemde omgeving probeert te verhouden. Jacobus van Looy (1855-1930) was een Nederlandse schilder en schrijver. Hij groeide op in een weeshuis en leerde aanvankelijk om huis- en rijtuigschilder te worden, maar vanwege zijn talent kon hij uiteindelijk studeren aan de Rijksacadamie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. In 1884 ontving hij de prestigieuze Prix de Rome. Hij zetelde in de redactie van het letterkundig tijdschrift De Nieuwe Gids en maakte deel uit van de beweging van de Tachtigers. Hij publiceerde verschillende prozabundelingen en daarnaast vertaalde hij werken van Shakespeare.

Godenschemering is een lang episch gedicht waarvoor Marcellus Emants zich gebaseerd heeft op de Noorse mythologie. Het werk is filosofisch en spiritueel van aard, en Emants' visie op het leven in het algemeen en op kunst in het bijzonder komen er helder in tot uitdrukking: de hoofdpersoon Loki, die staat voor de ratio, ondervind aan den lijve dat niet het rationele, maar drift, wellust en instinct de drijveren zijn van het menselijk bestaan. Godenschemering was tijdens Emants' leven zijn populairste en meest herdrukte werk, en hij omschreef het zelf ook als `zijn liefste boek'. Marcellus Emants (1848-1923) was een Nederlandse schrijver die vooral bekend is van zijn roman Een nagelaten bekentenis. Aanvankelijk trad hij in de voetsporen van zijn vader door rechten te studeren, maar na het overlijden van zijn vader legde Emants zich toe op de kunsten. Hij maakte bovendien vele reizen naar voornamelijk de Alpen en schreef daar reisverhalen over. Zijn stijl is in de traditie van de Franse naturalisten, en hoewel hij zelf niet actief betrokken was bij de Tachtigers wordt zijn werk vaak tot die stroming gerekend.

Zeven jaar voordat Jean-Paul Sartre het existentialisme lanceerde met zijn roman "La nausée", ging Menno ter Braak hem al voor, met de pre-existentialistische ideeënroman "Hampton Court". Zijn held, Andreas Laan, bezoekt de Engelse koninklijke residentie Hampton Court en wordt plots overrompeld door een gevoel van zinloosheid en vervreemding van de realiteit. Hij verbreekt zijn verloving en verlaat de grote stad, wanhopig proberend om zijn leven nieuwe richting te geven. Nachtmerries achtervolgen hem... totdat hij de tien jaar oudere Van Haaften ontmoet. Een vaderfiguur, of is er meer aan de hand? "Hampton Court" is ook wel eens gelezen als een verhulde coming-out van de auteur. Het boek heeft nog niet al zijn geheimen prijsgegeven. De titel Hampton Court (1931) is ontleend aan de plaats waar Andreas Laan, de protagonist in Ter Braaks debuutroman Het carnaval der burgers (1930), overrompeld wordt door een gevoel van leegte en vervreemding, in de tuin van de koninklijke residentie Hampton Court Palace. In de Nederlandse literatuur van de eerste helft van de 20ste eeuw was Menno ter Braak een onvervalste ster. Ter Braak (1902-1940) schreef romans, kritieken en essays en was medeoprichter van het invloedrijke tijdschrift "Forum", dat de discussie lanceerde over wat werkelijk telde in de literatuur: "Vorm of vent", de schoonheid van het werk of de persoonlijkheid van de auteur. Klassieke werken van Ter Braak zijn het essay "Het nationaalsocialisme als rancuneleer" en de roman "Hampton Court".

Lilith is een episch gedicht van Marcellus Emants over Adam, de eerste mens, die verliefd wordt op zijn moeder Lilith. Het werd vaak in één band uitgebracht met Emants' andere epische gedich Godenschemering, omdat het overeenkomt qua thematiek en stijl. Marcellus Emants (1848-1923) was een Nederlandse schrijver die vooral bekend is van zijn roman Een nagelaten bekentenis. Aanvankelijk trad hij in de voetsporen van zijn vader door rechten te studeren, maar na het overlijden van zijn vader legde Emants zich toe op de kunsten. Hij maakte bovendien vele reizen naar voornamelijk de Alpen en schreef daar reisverhalen over. Zijn stijl is in de traditie van de Franse naturalisten, en hoewel hij zelf niet actief betrokken was bij de Tachtigers wordt zijn werk vaak tot die stroming gerekend.

Minnebrieven is een uiteenlopende verzameling teksten van Multatuli, van brieven tot satire tot gedichten, en nog veel meer. Het boek is bedoeld als vervolg op Max Havelaar, en bevat allerlei aanvullende informatie, alsmede een voortzetting van de politieke boodschap over koloniaal wanbeleid. Twee personages uit Minnebrieven, Fancy en Tine, komen vaker voor in het oeuvre van Multatuli. In Minnebrieven schrijven ze onder andere diverse brieven aan elkaar. Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Met name door zijn debuutroman Max Havelaar, een aanklacht tegen de wantoestanden in het toenmalige Nederlands-Indië, groeide hij uit tot een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Multatuli schreef romans, vaak met een politieke lading, maar ook essays en zelfs jeugdliteratuur: zijn kinderboek Woutertje Pieterse is een klassieker.

1772. De Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden heeft besloten om een leger van huurlingen naar Suriname te sturen om de slavenopstand te onderdrukken. Eén van de huurlingen is de Schots-Nederlandse John Gabriël Stedman, dan 28 jaar. Al tijdens de overtocht begint hij met het bijhouden van een dagboek. In de dagboeken doet Stedman gedetailleerd verslag van het leven op de kolonie, waarin hij zowel de prachtige natuur als de gruwelijke omstandigheden waarin de slaven leven beschrijft. Door dat alles heen zit een liefdesverhaal verweven: in Paramaribo wordt Stedman namelijk verliefd op de vijftienjarige Joanna, die als slavin leeft. Hij verwekt een zoon bij haar en probeert geld bij elkaar te sparen om hen allebei vrij te kopen. Stedman komt in contact met een Engelse uitgever en in 1796 verschijnt een boek dat gebaseerd is op zijn dagboeken. Hoewel de uitgever al te heftige passages heeft aangepast, sloeg het boek in als een bom. Voor het eerst wordt duidelijk hoe gruwelijk de behandeling van tot slaaf gemaakte mensen is. Het boek verschijnt in verschillende talen en draagt ertoe bij dat men in Europa anders over slavernij gaat denken. Deze uitgave is verdeeld over vier delen en dit is deel 1 John Gabriël Stedman (1744-1797) vertrok op 28-jarige leeftijd als soldaat naar Suriname als onderdeel van een actie voor het onderdrukken van een slavenopstand. Van zijn tijd in Suriname hield hij al vanaf het begin dagboeken bij. In 1777 keerde hij terug naar Europa, waar hij luitenant-kolonel werd in de Schotse Brigade. In 2003 verscheen een documentaire over zijn leven genaamd Stedman.