"Rozmaito´sci i powiastki" na tle twórczo´sci Jana Lama tworza wyjatkowy zbiór utworów. Nie znajdziemy tu licznych dygresji felietonowo-publicystycznych, z których slyna powie´sci pisarza. Gatunkowo blizej im raczej do staropolskiej gawedy, prowadzonej przez satyryka nie wprost, lecz za pomoca bohaterów. "Rozmaito´sci i powiastki" stanowia dla czytelnika doskonale rozwiniecie obrazu twórczo´sci wielkiego satyryka, jakim byl Jan Lam, dodajac mu nowych odcieni i barw.

Galicja 1866 roku. Capowice to male miasto powiatowe, w którym najwazniejsza osoba jest forszeteher Waclaw Precliczek. Urzednik, cho´c z pochodzenia jest Czechem, mówi jedynie po niemiecku. Stara sie prowadzi´c twarde rzady, ale nie przestrzegaja ich nawet jego zona i córka, ukrywajac na strychu powsta´nców. Mloda Emilia, wychowana na "Panu Tadeuszu", nie mówi ani slowa po niemiecku. Za sprawa swojej madro´sci, urody, wdzieku... a takze bogactwu zapewnionemu przez ojca szybko staje sie pierwsza panna do wydania w mie´scie. W konkury stana kandydaci obu rodziców, ale serce Emilki bije mocniej do pewnego Polaka... Czy uczucie córki zwyciezy z ambicjami jej rodziców? Jak na ich decyzje wplyna burzliwe zmiany polityczne?

W wielkich ksiestwach Milicyi i Landweryi zycie plynie zwyczajnie. Mieszka´ncy byliby calkiem zadowoleni, gdyby nie fatalna okoliczno´s´c, ze trzydzie´sci lat temu przylaczono do ich kraju hrabstwo Sokolowskie, którego mieszka´ncy uwazaja sie za ludzi "wyksztalce´nszych", moralniejszych i bogobojniejszych od Milicyan. Sokolowszczanie czuja sie upokorzeni, ze w Wilkowie, czyli stolicy Milicyi, przebywa Ober-Komisarz i Ober-Szpitalnik, kiedy to Sokolów, miasto starsze i powazniejsze, zadowoli´c musi sie prostym komisarzem i szeregowym szpitalnikiem. Mieszka´ncy hrabstwa przebieglo´scia zdobywaja wysokie posady, a konflikty zaczynaja narasta´c... Jan Lam jak zwykle w swoich powie´sciach wy´smiewa ludzkie przywary i wytyka wady klasowego podzialu spolecze´nstwa. Dzieki mistrzowskiej satyrze autor ten uwazany jest za jednego z najwiekszych ironistów polskiej rzeczywisto´sci XIX wieku. W intrygach i problemach mieszka´nców ksiestw Milicyi i Landweryi nieustannie mozemy odczytywa´c uniwersalne sceny z zycia politycznego i prywatnego.

Artur Kukielski podaje sie za bohatera powstania styczniowego. Tak naprawde jest uciekinierem z Królestwa, który po dotarciu do Lwowa otrzymuje nominacje na majora i rozkaz powrotu na front. Kukielski musi ucieka´c z hotelu przed rewizja policyjna i chowa sie w krzakach. Tam znajduja go dwie kobiety: Celina Trzeszczy´nska i jej macocha Malgorzata Szeliszczy´nska. Kobiety oczarowane "powsta´ncem" przez dwa tygodnie sprawuja nad nim opieke. Po tym czasie oszust rusza w dalsza podróz. Wdziek i spryt Kukielskiego sprawia, ze na swojej drodze mami on niezliczone rzesze bohaterów. Czy nadejdzie kres przychylno´sci losu i kto´s w ko´ncu zdemaskuje "majora"? "Koroniarz w Galicji" jest opowie´scia o Galicji i stosunkach mieszka´nców do walki o niepodleglo´s´c. Lam wy´smiewa ludzkie przywary chowane pod pozorami dystynkcji i dobrych manier. Charakterystyczny jezyk Kukielskiego staje sie parodia urzedowych rozporzadze´n i programów politycznych róznych ugrupowa´n. Autor rozlicza rodaków z ich pustego w czynach patriotyzmu. Dzieki mistrzowskiej satyrze Lam uwazany jest za jednego z najwiekszych ironistów polskiej rzeczywisto´sci XIX wieku.

Moulard, glówny bohater - cudzoziemiec z pochodzenia, lecz wychowany w Polsce, porzuca przybrana ojczyzne, wyjezdza do Anglii... i wraca do Polski. Kocha ja troche nawet wbrew sobie i wbrew panujacym w niej stosunków. To kraj, w którym wszystko dzieje sie na opak. Jan Lam ostro i wyra´znie przeglada czolowe warstwy narodu: upadajaca szlachte, ksztaltujaca sie burzuazje i biurokratyczna inteligencje. Obraz, który wylania sie z powie´sci jest pesymistyczny. Wszedzie panuje chaos, mniejsze i wieksze intrygi oraz ´slepy egoizm. Zaledwie gdzieniegdzie rozblyska uczciwo´s´c prostych ludzi...