"Alfred Duquese zostal w tym roku doktorantem zoologii w Sarbonie. Pracowal nad rozprawadoktorska, a ze zamierzal ubiega´c sie o katedre na jednym z uniwersytetów francuskich chcial napisa´c prace orginalna i powazna. Po dlugim namy´sle postanowil pojecha´c do Marokka, zamieszka´c w jakiej´s odludnej wiosce berberyjskiej na brzegu morza i tu pracowa´c. Zamierzal bowiem opracowa´c temat o pasozytach ryb morza ´Sródziemnego. Pozegnal swego profesora, kolegów, wpadl na pare dni do rodziców, mieszkajacych w Breatonii i z mala walizka oraz pudlem z mikroskopem wsiadl na statek plynacy przez Giblartar do Tangeru, melilli, Oranu i dalej na wschód az do Bizerty. Z Oranu Alfred przerzucil sie do Maroka i zamieszkal w malej berberyjskiej "bled" (wioska) Dzurf tuz przy uj´sciu rzeki Muluji, w chacie rybaków Beni Husseim. Bylo ich dwóch braci - Brahimi Mhammed. Nie bardzo przypadali oni do serca wesolemu studentowi Sorbony, gdyz ich ponure, skupione twarze i mrocznie polyskujace oczy nigdy sie nie rozja´snialy usmiechem ..."

Na ziemi skolonizowanej przez bialych ludzi z rodzi sie milo´s´c. Zupelnie niewinna i obca wobec dramatycznej rzeczywisto´sci. Do szkoly kolonijnej przybywa córka generala i gubernatora Miguela Floridablanca - Liza. Dziewczynka budzi powszechne uznanie i fascynacje w´sród czarnoskórych dzieci, dla których mulat i najlepszy ucze´n Enriko Kastellar jest równocze´snie bekartem. Dla wszystkich poza Liza. Lata plyna, a przyja´z´n tej dwójki zamienia sie w uczucie, które, aby przetrwa´c, musi sie ukrywa´c. Pewnego dnia nastoletni juz Enriko ma zosta´c wyslany na wyzsze studia w Madrycie. Jezeli wyjdzie, nigdy wiecej nie zobaczy Lizy.

"Wedrówka w ´swiat" to powie´s´c, której bohaterem jest mlody chlopak, zmuszony opu´sci´c rodzinny dom. Wojtek, cho´c zmarla matka pragnela dla niego innej przyszlo´sci, a ojciec zginal wla´snie na morzu, zaciaga sie na stary statek handlowy "Fenina", i wyrusza w ´swiat. Tak zaczyna sie jego wielka przygoda i jak sie potem okaze zupelnie nowe zycie. Chlopak zwiedza wszystkie kontynenty, poznaje przy tym wielu niezwyklych ludzi, a wsród nich dwóch prawdziwych przyjaciól. Mimo, ze jego zycie nabiera tempa - rejsy w egzotyczne miejsca, znajomo´sci z Polonusami i Amerykanami, studia i praktyka lekarska - to mlodzieniec nie zapomina o rodzinnym domu, który przysiagl kiedy´s odzyska´c. Niepowtarzalny czar epoki dwudziestolecia miedzywojennego laczy sie wiec w tej ksiazce z egzotyka odlglych wysp i niebezpiecze´nstwem dalekomorskich wypraw. "Nazajutrz, przed ´switem jeszcze, ogromny autokar, unoszac chlopaków wraz z pietnastu studentami szkoly górniczej, pomknal ku wschodowi. Wóz pedzil doskonala szosa przecinajaca Ziemie Przyladkowa az do granicy w Oranie. Mlody Craford, syn dyrektora, siedzial koloWojtka i dawal towarzyszom wycieczki potrzebne wyja´snienia.

To zapis wyprawy jaka Ossendowski, wraz z zona i znajomymi odbyl w latach 1925-1926. Pisarz podrózowal przez tereny dzisiejszej Gwinei, Mali, Burkina Faso i Wybrzeza Ko´sci Sloniowej, a ówcze´snie skolonizowane przez Francje. Relacje tego wybitnego globtrotera z podrózy maja szczególny smak. Opisuje miejsca, które poznaje, afryka´nskie krajobrazy, faune i flore, piasek i slo´nce. Opisuje zloza historii, religii, legendy i mity, które oddzialuja na siebie, dajac wyjatkowy obraz innych ´swiatów i kultur egzotycznego Czarnego Ladu. Przytacza fascynujace anegdoty, opowiadane mu przez napotkanych ludzi. Najbardziej jednak interesuja go tubylcy, ich pochodzenie, tradycje i wierzenia. Czytajac te pozycje, mamy bolesna ´swiadomo´s´c tego, ze to ´swiat, którego juz nie ma. Nie istnieja ani te plemiona, ani te miejsca, ani ci podróznicy, ci dzentelmeni. Dzieki Antoniemu Ferdynandowi Ossendowskiemu Afryka nie pozostaje dluzej kontynentem obcym i nieprzeniknionym. "Z Bordeaux do Dakaru nasz Kilstroom plynal dziesie´c dni. Juz po opuszczeniu Garonny Atlantyk zaczal do´s´c nieprzyja´znie kolysa´c czarnym kadlubem naladowanego po same uszy statku ..."

Zbiór opowiada´n, do których natchnienie i tematy autor czerpal ze swoich licznych podrózy po Europie, Azji i Afryce. Opowie´sci krótkie i proste, ale za to bardzo barwne i ujmujace. Dla czytelników lubiacych bardzo realistyczne tlo historyczne. Tom jest wachlarzem róznorodnych utworów przesyconych egzotycznymi kolorami, atmosfera dalekich krajów i obcych ladów: tych goracych i tych lodowatych. Kazda z nowel stanowi jednak odrebna historie dramatu czlowieka do´swiadczonego przez los i daje czytelnikowi mozliwo´s´c glebokich refleksji na tematy ogólnoludzkie. Wystarczy jedynie siegna´c reka i wybra´c które´s z tych opowiada´n, by znale´z´c sie na kilka chwil w niezwyklej scenerii i niepowtarzalnym klimacie utworów wielkiego podróznika i wnikliwego obserwatora - Andrzeja Ferdynanda Ossendowskiego. "Cala osada rybacka wylegla na brzeg Jeniseju, gdy dwumasztowa lód´z "Nadzieja" odplywala od miasta. Poludniowy wiatr szybko porwal lód´z i poniósl ja z pradem pieknej rzeki ku pólnocy. Znikl im z oczu Jenisejsk, tylko dluzej od innych budynków widnialy kopuly cerkwi i dach wiezienia, ale i to nareszcie utonelo w mgle oddalenia..."

Na niniejszy tom skladaja sie teksty zawarte w dwóch ksiazkach Czarny Czarownik i Po szerokim ´swiecie. Sa one poklosiem podrózy, które autor odbyl po Afryce Pólnocnej i ´Srodkowej, Hiszpanii oraz Stanach Zjednoczonych. Zawieraja ciekawe obserwacje i refleksje na temat ówczesnego ´swiata francuskich kolonii, pólnocnoafryka´nskiego islamu, ameryka´nskiego ducha rozwoju, a takze nowele i szkice dotyczace tych cze´sci ziemskiego globu, nierzadko widzianych poprzez pryzmat miejscowej tradycji, potegi dzikiej przyrody i umilowania do polowa´n na "grubego zwierza", nie tylko ze sztucerem, ale i z aparatem fotograficznym w reku. "W Senegalu i w pólnocnym Sudanie spotka´c mozna, i spotkalem istotnie, ´slady konkwistadorów z Kartaginy. Nazwali oni te ziemie - tchnaca ´smiercia. Wrazliwy na przejawy natury, sklonny do mistycyzmu i poetyckiego ujecia rzeczy lud o krwi azjatyckiej tymi kilku slowami okre´slil Afryke podzwrotnikowa. Caly zachodni brzeg tego kontynentu, hen od Sale i Rabatu az do Kotonu i Duali, gro´znie i niego´scinnie wita przybyszów ..."

Ksiazka jest zbiórem opowiada´n, rozgrywajacych sie w czasie wojny 1920 roku. Autor opisuje tragiczne losy mlodych zolnierzy,którzy walczyli z bolszewikami. I wla´snie ten zbiór opowiada´n staje sie pomnikiem nie tylko dla tych kilkunastu ukazanych tu postaci, ale dla nich wszystkich, dla tysiecy polskich rycerzy XX wieku poleglych w walce z fala bolszewizmu. "Dowiedziala sie w pa´zdzierniku dopiero, ze jej Micha´s zginal bez wie´sci w jednej z bitew pod warszawa. Przyjechala do stolicy, obiegla wszystkie urzedy wojskowe, obeszla wszystkie szpitale, ogladala kazdego rannego, my´slac, ze ujrzy synka jedynaka, pocieche i rado´s´c zycia, wypytywala kazdego, ale Michasia nie znalazla i nic sie o nim nie dowiedziala. - Niech pani czeka - pocieszano ja w jakiej´s kancelarii wojskowej - moze dostal sie do niewoli i napisze. Zdretwiala, zgrzybiala nagle; powracala do domu, toczac walke z sumieniem. - Dla ojczyzny to uczynilam! - odpowiada glosem stroskanej duszy. - To byla zbrodnia! - rzucilo sumienie twarde slowo ..."

Tak sie tylko zdawalo Bialemu Kapitanowi- bohaterowi powie´sci, ze osiagnal juz swój cel. Wystarczyla krótka wzmianka prasowa, ujrzana przypadkiem w jednych z dzienników, aby odsunal on na bok dalekosiezne syberyjskie plany i wsiadl do pierwszego pociagu zdazajacego w przeciwnym kierunku.Nie jest latwo wskaza´c ludziom, pochlonietym walka o bogactwo, droge wla´sciwa, oparta na prawdziwie chrze´scija´nskich warto´sciach.Kogo wiec miala na my´sli Elza, mówia´c: "Pogubily sie okrety zblakane, bezradne, rozmiotane przez dme nordowa po szerokim obliczu morza..."? Syberyjskich poszukiwaczy zlota, czy moze samego Bialego Kapitana? "Najwazniejsze podobie´nstwo bijace w oczy stanowi obojetno´s´c duzych, hala´sliwych, bogatych, rozpetanych w biegu miast dla nedzarzy, dla slabych i upadajacych ze znuzenia, a jednocze´snie najzywsze, niemal brutalne zainteresowanie sie kazdym czlowiekiem, który nagle wybil sie ponad tlum i od tego tlumu nic dla siebie nie zada..."

Jeden z najwiekszych podrózników wszech czasów dzieli sie z nami pelnymi emocji i barw wspomnieniami z podrózy po Algierii i Tunezji. Ossendowski z wnikliwo´scia naukowca i wrazliwo´scia poety wprowadza nas w idylle egzotycznych ladów, bogactwo kultur i zwyczaje arabskiego ´swiata, uczestniczy w pulsujacym wlasnym rytmem zyciu tubylców, zachwyca sie ta´ncem i muzyka. Zaglebia sie w labirynt uliczek i zaulków starych miast, wsluchuje w opowie´sci i legendy, spotyka wojowniczych potomków Fenicji. "Zegnam cie, don Miguelu Saavedra Cervantesie, wiem juz, czego mam szuka´c tu, w bialym Algierze, w tym Argelu, gdzie spedzile´s pie´c mecze´nskich lat! Tak my´slalem, zostawiajac poza soba grote Cervantesa i kierujac sie ku sercu miasta. Ku sercu! Sercem jest to stare miasto arabskie, a wla´sciwie miasto mieszanej w najdziwaczniejszy sposób ludno´sci, osiadlej tu za panowania Turków. Szerokim wie´ncem otoczyly je zewszad nowe dzielnice francuskie, nadajace calemu Algierowi zewnetrznie wyglad Paryza, nieco odnowionego i od´swiezonego ..."

Akcja powie´sci "W polskiej dzungli" rozgrywa sie w latach miedzywojennych na Polesiu. Czwórka mlodych turystów wyrusza na wakacyjna wyprawe z jednej strony, aby podziwia´c piekno dziewiczej przyrody poleskiej, z drugiej za´s - aby przypatrywa´c sie rozwojowi cywilizacyjnemu tego zaniedbanego niegdy´s terenu. Któz móglby przypuszcza´c, ze Polesie okaze sie kraina tajemnicza i nieokielznana, pelna dzikich zwierzat i bezwzglednych klusowników, zdradliwych bagien i topielisk, gdzie wybuchaja niszczace pozary, domem mrukliwych Poleszuków i wytrwalych osadników, terenem znachorów i wodzianków - prawdziwa polska dzungla w której nastoletnich wedrowców czeka wiele niebezpiecznych przygód. "Piekny zwierz zatrzymal sie na szcze´scie i stal, otrzasajac sie caly i nogami, czyli, jak mówia my´sliwi, biegami, odpedzajac tnace go baki - te same, co przez caly dzie dokuczaly chlopakowi ..."

"Przed szkola kolonialna panowal niezwykly ruch. Czarne chlopaki i dziewczeta otoczyly kilku bialych kolegów i sluchaly z zapartym tchem. - Do szkoly przybedzie sam gubernator!... - zawolal piegowaty, blady wyrostek o zwichrzonych wlosach i zlych bezbarwnych oczach. - Slyszalem od ojca, ze gubernator oddaje swoja córke do naszej szkoly. - Czy bedzie sie uczyla razem z nami, Pedro? - spytal maly wiotki Mulat, o pieknej brazowej twarzy. - A cóz ty sobie my´slisz, "Cetkowany", ze dla zabawy tylko? - odparl Pedro i roze´smial sie brutalnie." - Bedziesz musial odstapi´c jej pierwsze miejsce w klasie, inaczej... - Inaczej, co ?...- spytal znowu Mulat, a w plomiennych oczach jego, zasnutych mgielka zadumy, zjawil sie nagle wyraz uporu i gniewu. - Ba! - za´smial sie stojacy obok Mulata opasly, zawadiacki chlopak. - Inaczej - wyrzuca cie na zbity leb! Pamietaj o tym, Enriko, i wbij to sobie do lepetyny! To mówiac, uderzyl dlonia w czolo kolegi..." Opowie´s´c o wielkiej milo´sci Mulata, syna oficera hiszpa´nskiego i Murzynki, do bialej dziewczyny, córki gubernatora kolonii. - Bedziesz musial odstapi´c jej pierwsze miejsce w klasie, inaczej... - Inaczej, co ?...- spytal znowu Mulat, a w plomiennych oczach jego, zasnutych mgielka zadumy, zjawil sie nagle wyraz uporu i gniewu. - Ba! - za´smial sie stojacy obok Mulata opasly, zawadiacki chlopak. - Inaczej - wyrzuca cie na zbity leb! Pamietaj o tym, Enriko, i wbij to sobie do lepetyny! To mówiac, uderzyl dlonia w czolo kolegi..." Opowie´s´c o wielkiej milo´sci Mulata, syna oficera hiszpa´nskiego i Murzynki, do bialej dziewczyny, córki gubernatora kolonii.

To zbiór opowiada´n .Wesole i smutne pisane czasami serio , czasami z przymruzeniem oka historie przedstawiajace japo´nskie obyczaje. Mozna w nich odnale´z´c to, co i dzi´s fascynuje i wplywa na niezwykle zainteresowanie ta odlegla kraina - honorowych samurajów, tajemnicze gejsze, cesarzy - bogów i znamienitych szogunów. Wszystko ukazane jest z perspektywy o niemal sto lat wcze´sniejszej, przez pryzmat sposobu my´slenia i poznawania obcej kultury ludzi poczatków XX wieku, dzieki czemu "Szkarlatny kwiat kamelii" jest oknem na dwa egzotyczne dla nas ´swiaty. "Widzie´c cudzoziemca zapatrzonego w ´swieta góre i w dodatku co´s piszacego - tego bylo za wiele! Barwnym wiankiem otoczyly Szweda dziewczyny i mlode kobiety i, u´smiechajac sie i szczerbiocac, zagladaly w jego niebieskie, rozmarzone oczy. Stary urzednik podniósl sie i poszedl do Larsena, z wyrzutem spogladajac na kobiety ..."

Ten znakomity podróznik o wielkiej wiedzy historycznej i geograficznej oprowadza po miejscach kultu - Palestynie, Syrii i Mezopotamii - na kazdym kroku dostrzegajac ich niepowtarzalno´s´c. Te obszary - ´swiadkowie narodzin trzech ´swiatowych religii monoteistycznych - stopniowo odslaniaja przed autorem swoje sekrety, przez co poznajemy lepiej mity i legendy starozytnych cywilizacji. Opis tej niezwyklej podrózy wzbogacony jest kolekcja unikatowych fotografii z pierwszego wydania dziela z 1931 roku, które ukazuja wyjatkowy klimat czasów minionych. "Jestem juz w pociagu na trasie Warszawa-Konstanca. Mknie na poludnie z turkotem kól, ze szczekiem spie´c, ze zgrzytem hamulców. Za oknami przesuwaja sie dobrze znane polskie krajobrazy. Lagodne, mile, skromne. Zwykle budza w sercu rzewne, ciche wzruszenie, a potem namietna wdzieczno´s´c, ze to nasza ziemia, nasze lany i gaje, nasza rzeka, nasze wsie i dwory... Nasze! Nie slysze obcej mowy, nie spotykam nigdzie ´sladów twardej reki niedawnych zaborców..."