Bir allame-i cihan

Mimar, ehirci, Bizans ve Osmanl tarihçisi, jeopolitik uzman, çok ynlü aratrmac ve düünür Stefanos Yerasimos 29 Ocak 1942'de stanbul'da dodu. lkokulu Zapyon Rum Kz Lisesi'nde, ortaokulu Zorafyon Rum Erkek Lisesi'nde okuduktan sonra, Güzel Sanatlar Akademisi'nde mimarlk renimini tamamlad ve 1966'da Paris Universitesi Institut d'Urbanisme'de ehircilik okudu. 1972-2005 aras Paris VIII Üniversitesi'nde, ehircilik ve jeopolitik blümünde asistan, doçent ve ardndan profesr olarak retim üyelii yapt. 1994-1999 arasnda stanbul'daki Fransz Anadolu Aratrmalar Enstitüsü'nün müdürlüü grevini üstlendi, 2001-2002 ve 2003-2004 yar yllarnda Sabanc Üniversitesi'nde retim üyelii grevinde bulundu. Otuz alt kitaba, doksandan fazla makaleye, seksene yakn kolektif çalmaya imza atm olan Stefanos Yerasimos 19 Temmuz 2005'de 62 yanda Paris'te aramzdan ayrld. Stefanos Yerasimos'u farkl yapan birçok ey vard. Bunlarn banda üphesiz ufkunun genilii ve bunun bilimsel üretimine olan yansmas gelmekteydi. Mimarliktan tarihe, seyahatnamelerden kent tarihine, halk efsanelerinden yemek ve mutfak tarihine, milliyetçilikten harp tarihine kadar uzanan bu denli geni bir yelpazede gezinebilen baka bir tarihçi hayal etmek hemen hemen imkânsiz. Daha dorusu, bu genilik ve çeitlilikteki bir alanda faaliyet gsterip de ister istemez yüzeysellik tuzana dümeyen birini düünmek mümkün deil. Bu anlamda Stefanos Yerasimos'u farkl klan dier çok nemli bir zellik, yntem ve analiz konusunda gsterdii tavizsiz tutumdu. El att her konuda meselenin züne kadar inmekte, düzgün bir analitik çerçeve kurmakta, kaynaklarn ise adeta posasn çkarmakta gsterdii kararllk ve bu yolda harcad zaman ve enerji, kendisini tanyanlarn hep hayret ve gptayla kariladklar bir durumdu. Bu katmerli ilginin ve birikimin karsnda, Stefanos Yerasimos'u bir alam, bir dnemi veya bir corafyay tarif etmeyi iddia eden bir ibarenin içine hapsetmenin ne kadar abes olaca aikârd. Üretim ile geçmi olan bu hayata geri dnüp bakldnda bütün bu olgularn toplanabilecei ve indirgenebilecei asgari müterein bilgi olduunun farkna vardmzda, olabilecek en gerçekçi tarifn eski allâme kelimesinde gizli olduunu düündük. Franszca savant (bilgin) ve Türkçeye tercümesi imkânsz érudit (derin bilgi sahibi) terimlerinin bir tür karm niteliindeki allâme kelimesini Osmanllarn en çok kullandklar ve bu durumda bize daha da manidar gelen bileik ekliyle almay tercih ettik: allâme-i devran, ya da allâme-i cihan. Öyle bir allâme-i cihan ki, miras, yazdklarnn da tesinde, beraber çalt, dost olduu, destek ve ilham verdii kiilerin sadece hatrasnda deil, her yeni çalmasnda hâlâ yayor. Burada toplanm olan yazlar, bu kiilerin zlem dolu sevgi ve saygsnn içten bir ifadesidir.